اقتصاد و تجارت نوین

اقتصاد و تجارت نوین

واکاوی معمای هزینه-درآمد در بانک‌های ایرانی: رهیافت رگرسیون کوانتایل

نوع مقاله : علمی- پژوهشی

نویسندگان
وحید شعبانی 1
کامبیز هژبرکیانی 2
سیدشمس الدین حسینی 3
مرجان دامن کشیده 4
1 دانشجوی دکترای علوم اقتصادی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران،
2 استاد گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و علوم سیاسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران،
3 دانشیار گروه اقتصاد بازرگانی، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران،
4 استادیار گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز، تهران، ایران،
10.30465/jnet.2026.53381.2251
چکیده
نظام بانکی ایران در سال‌های اخیر با پارادوکس قابل‌توجهی در زمینه رابطه هزینه و سودآوری مواجه بوده است. مشاهدات تجربی نشان می‌دهد برخی بانک‌ها علی‌رغم تحمل هزینه‌های عملیاتی بالا، سودآوری مطلوبی داشته‌اند، در حالی که سایر بانک‌ها با هزینه‌های به مراتب پایین‌تر، با زیان مستمر روبرو شده‌اند. این پژوهش با هدف واکاوی این معما و با به‌کارگیری رهیافت رگرسیون کوانتایل و استفاده از داده‌های ۲۰ بانک پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۲ انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد رابطه بین هزینه و سودآوری دارای ماهیتی غیرخطی و وابسته به سطح سودآوری بانک است. به‌طور مشخص، در بانک‌های زیانده (کوانتایل ۰.۲۵) هزینه اثر مثبت و معنادار بر سودآوری دارد، در حالی که این اثر در بانک‌های سودآور (کوانتایل ۰.۷۵) نزدیک به صفر است. همچنین شناسایی رابطه U-معکوس بین هزینه و سودآوری مؤید وجود نقطه بهینه برای هزینه‌های بانکی است. این یافته‌ها ضرورت اتخاذ سیاست‌های متمایز برای بانک‌ها بر اساس سطح سودآوری آن‌ها و نیز لزوم بازنگری در سیاست‌های کلی کاهش هزینه در نظام بانکی را نشان می‌دهد.
کلیدواژه‌ها
معمای هزینه-درآمد
رگرسیون کوانتایل
سودآوری بانکی
هزینه‌های عملیاتی
بانک‌های ایرانی

عنوان مقاله English

Analyzing the Cost-Income Puzzle in Iranian Banks: A Quantile Regression Approach

نویسندگان English

Vahid Shabani 1
Kambiz Hojabr Kiani 2
Seyed Shamseddin Hosseini 3
Marjan Damankeshideh 4
1 PhD Candidate in Economics, Faculty of Management and Economics, Sciences and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran,
2 Professor of Economics, Faculty of Economics and Political Science, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Associate Professor of Economics, Faculty of Economics, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
4 Assistant Professor of Economics, Faculty of Management and Economics, South Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The Iranian banking system has faced a significant paradox in recent years regarding the relationship between costs and profitability. Empirical observations indicate that some banks have achieved satisfactory profitability despite high operational costs, while other banks have faced persistent losses with much lower costs. This research aims to analyze this puzzle using a quantile regression approach and data from 20 banks listed on the Tehran Stock Exchange during the period 2011-2023. The findings reveal that the relationship between costs and profitability is nonlinear and dependent on the bank's profitability level. Specifically, in loss-making banks (0.25 quantile), costs have a positive and significant effect on profitability, while this effect approaches zero in profitable banks (0.75 quantile). Additionally, the identification of an inverted U-shaped relationship between costs and profitability confirms the existence of an optimal point for banking costs. These findings highlight the necessity of adopting differentiated policies for banks based on their profitability levels and the need to revise general cost-reduction policies in the banking system.

کلیدواژه‌ها English

Cost-Income Puzzle
Quantile Regression
Banking Profitability
Operational Costs
Iranian Banks
رحمانی، زهرا، محمدپورزرندی، محمدابراهیم، و کرامتی، محمدعلی. (۱۴۰۲). تبیین اثرات زیان پرداخت وام و هزینه سپرده بر رشد سودآوری بانک. دانش سرمایه‌گذاری، ۱۲(۴۸)، ۳۱۱-۳۲۸.
سازمان بورس و اوراق بهادار تهران. (۱۴۰۲). گزارش عملکرد سالانه بانک‌های پذیرفته شده در بورس. تهران، ایران.
شاهچرا، مهشید، و جوزانی، نسیم. (۱۳۹۱). تأثیر نسبت سرمایه بر سودآوری بانک‌های دولتی و خصوصی ایران (۱۳۸۰-۱۳۸۸). فصلنامه پژوهش‌های پولی-بانکی، ۴(۱۲)، ۱۹-۴۴.
شعبانی، وحید، هژبرکیانی، کامبیز، حسینی، سید شمس‌الدین، و دامن‌کشیده، مرجان. (۱۴۰۲). الگوسازی توزیع شرطی سودآوری بانک‌ها؛ شواهدی از ایران. اقتصاد و الگوسازی، ۱۴(۲)، ۱۶۱-۲۰۳
. https://doi.org/10.48308/jem.2024.233129.1863
شعبانی، وحید، هژبرکیانی، کامبیز، حسینی، سید شمس‌الدین، و دامن‌کشیده، مرجان. (۱۴۰۴الف). اثر سلامت بانکی بر سودآوری شرطی بانک‌ها؛ شواهدی از ایران. فصلنامه علمی پژوهشی اقتصاد مقداری، (). https://doi.org/10.22055/jqe.2025.47417.2647
شعبانی، وحید، هژبرکیانی، کامبیز، حسینی، سیدشمس‌الدین، و دامن‌کشیده، مرجان. (۱۴۰۴ب). شکاف سودآوری در نظام بانکی ایران: تحلیل دوگانگی بانک‌های بزرگ و کوچک با رهیافت رگرسیون کوانتایل. فصلنامه مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، . https://doi.org/10.22084/aes.2025.31910.3856
عبدی، داود، مرادی، مهدی، و انویه‌تکیه، لورنس. (۱۳۹۸). بررسی اثرات نامتقارن متغیرهای اقتصادی بر سودآوری بانک‌ها بر اساس الگوی بانکداری جامع (مورد مطالعه: بانک ملی ایران). نظریه‌های کاربردی اقتصاد، ۶(۴)، ۱۹۱-۲۱۶.
Berger, A. N., Molyneux, P., & Wilson, J. O. S. (2016). The Oxford handbook of banking. Oxford University Press.
Chow, G. C. (1960). Tests of equality between sets of coefficients in two linear regressions. Econometrica, 28(3), 591–605. https://doi.org/10.2307/1910133
Hao, L., & Naiman, D. Q. (2007). Quantile regression. Sage Publications.
Jensen, M. C., & Meckling, W. H. (1976). Theory of the firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure. Journal of Financial Economics, 3(4), 305–360. https://doi.org/10.1016/0304-405X(76)90026-X
Koenker, R. (2005). Quantile regression. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511754098
Koenker, R., & Bassett, G. (1978). Regression quantiles. Econometrica, 46(1), 33–50. https://doi.org/10.2307/1913643
Koenker, R., & Bassett, G. (1982). Robust tests for heteroscedasticity based on regression quantiles. Econometrica, 50(1), 43-61.
Koenker, R., & Hallock, K. F. (2001). Quantile regression. Journal of Economic Perspectives, 15(4), 143–156. https://doi.org/10.1257/jep.15.4.143
Machado, J. A., & Santos Silva, J. M. (2019). Quantiles via moments. Journal of Econometrics, 213(1), 145–173. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2019.04.009
Melly, B., & Santangelo, G. (2015). The evolution of bank performance in Europe and the US. Journal of Banking & Finance, 59, 432–447. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2022.106647
Newey, W. K., & Powell, J. L. (1987). Asymmetric least squares estimation and testing. Econometrica, 55(4), 819-847.
Teece, D. J. (2014). The foundations of enterprise performance: Dynamic and ordinary capabilities in an (economic) theory of firms. Academy of Management Perspectives, 28(4), 328–352. https://doi.org/10.5465/amp.2013.0116

  • تاریخ دریافت 18 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 16 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 25 آذر 1404